media

Từ ngàn xưa, ông cha ta đi lại trên những đoạn đường xa, thám hiểm những vùng đất mới... Họ phải học cách nhận biết các cảnh quan chung quanh, cảm nhận các hướng gió, nhìn lên các chòm sao, ghi nhận vị trí của mặt trời, mặt trăng ... Những hiểu biết đó giúp họ không bị thất lạc. Tuy nhiên, đã có rất nhiều người ra đi và không bao giờ quay lại.

Ngày nay, bản đồ và địa bàn là vật dụng không thể thiếu đối với các nhà quân sự, khai phá, thám hiểm, xây dựng . . . và cả đến những người đi du lịch, cắm trại, di hành dã ngoại. . . Như thế, bản đồ là một vật dụng rất cần thiết cho mọi người, giúp chúng ta biết hiện tại mình đang ở đâu, biết tìm ra lộ trình nơi mình muốn đến.

Khi bạn thất lạc trong vùng hoang dã, nếu bạn có bản đồ và biết cách sử dụng, thì cơ hội sống còn của bạn rất cao.

BẢN ĐỒ LÀ GÌ?

Bản đồ là một bức tranh thu nhỏ một phần bề mặt của trái đất, trên đó vẽ đầy đủ chi tiết địa thế của một vùng hay là một khu vực trên một mặt phẳng. Khi vẽ người ta thu nhỏ lại theo tỉ lệ, dựa vào các phương pháp toán học, dựa theo phương pháp biểu hiện bằng ký hiệu để thể hiện các thông tin cần thiết về địa lý.

Những ghi chú ngoài lề

Khi mở bản đồ ra bạn sẽ thấy có những ghi chú, hướng dẫn, hình vẽ , ước hiệu, ở ngoài lề bản đồ. Những ghi chú này sẽ giúp cho các bạn hiểu và đọc được bản đồ một cách dễ dàng. Biết và thuộc những ghi chú này là một điều rất cần thiết khi chúng ta sử dụng bản đồ.

Những ghi chú ngoài lề gồm có:

Địa danh bản đồ:

Nằm ở phía trên, bên ngoài lề trắng của bản đồ. Đây là tên của phần đất được chiếu trên bản đồ.

Thí dụ: XUYÊN MỘC

Tỷ lệ bản đồ:

Thường nằm ở góc trên, bên trái của bản đồ (cũng có khi nằm phía dưới bản đồ,). Đây là tỷ số khoảng cách trên bản đồ so với khoảng cách thực sự ở ngoài địa thế.

Thí dụ: Việt Nam 1/ 50.000

Thước chia độ

Là hình một cái thước vẽ sẵn ở trên cùng bản đồ, có vẽ những góc nhỏ và một đường kẻ dài qui chiếu với đường tung độ. Thước chia độ dùng để định hướng bản đồ khi có tính tiểu độ từ thiên.

Ghi chú: những bản đồ có Bắc ô vuông và Bắc từ trùng nhau thì không có thước chia độ

ƯỚC HIỆU ĐỊA HÌNH

Các cảnh vật ngoài địa thế như: sông, suối, phố xá, nhà ở, đường sắt, đường bộ. . . Đều được ghi lại trên bản đồ không phải bằng những hình ảnh mà bằng ước hiệu. Ước hiệu không vẽ theo tỷ lệ, nhưng tôn trọng chiều hướng và vị trí.

Tất cả bản đồ quân sự đều có bản ghi chú ước hiệu ở phía dưới, nếu sử dụng nhiều, chúng ta sẽ quen.

Có 5 loại ước hiệu:

1/. Đường giao thông : Đường sắt, đường nhựa, đường đất . .

2/. Thủy lộ : sông, suối, mương, kênh . . .

3/. Thảo mộc : rừng rậm, rừng thưa, đồn điền. . .

4/. Kiến trúc : nhà cửa, phố xá, làng mạc, thành luỹ, tàn tích . .

5/. Linh tinh: địa giới, vòng cao độ. . .

CÁC ƯỚC HIỆU

Là những hình vẽ đơn giản, được trình bày dưới dạng ký hiệu, tượng trưng cho các công trình nhân tạo, thiên tạo và địa giới . . . trên bản đồ. Trên khắp thế giới, các điểm mốc, ký hiệu và biểu tượng được trình bày theo nhiều kiểu khác nhau.

Thí dụ: Ghi chú trong bản đồ quân sự hiện nay.

MÀU SẮC CỦA ƯỚC HIỆU

Các hình chú giải có thể vẽ cùng một hình dạng, nhưng với màu sắc khác nhau (thí dụ: đường tráng nhựa thì màu đỏ, đường đất thì màu trắng). Như thế màu sắc giúp cho chúng ta nhận ra sự khác nhau cho dù hình vẽ có giống nhau. Những màu thường dùng trong bản đồ là:

1/. Màu đỏ :chỉ xa lộ, đường nhựa, phố thị . . .

2/. Màu xanh lam : chỉ dòng nước hay những gì thuộc về nước (sông, suối, biển . . .).

3/. Màu xanh lục: (đậm hay nhạt) : chỉ thảo mộc, cánh rừng

4/. Màu đen : chỉ làng mạc, nhà cửa, công trình kiến trúc.

5/. Màu nâu : chỉ vòng cao độ, thế đất. . .

TỶ LỆ XÍCH

Biết được khoảng cách giữa hai điểm là một điều cần thiết. Khi đó các bạn sẽ tính được phải mất bao nhiêu thời gian để đi từ điểm này đến điểm kia. Một tấm bản đồ chính xác, có thể cho các bạn biết khoảng cách ấy qua tỷ lệ của bản đồ.

Các bản đồ chính xác đều được vẽ theo tỷ lệ. Nghĩa là mọi thứ trên bản đồ có cùng một vị trí như trên địa hình thực tế. Nhưng tất cả đã được thu nhỏ bằng nhau (theo phương pháp toán học) để đưa vào bản đồ. Tỷ lệ ghi trên mỗi bản đồ cho chúng ta biết mọi thứ đã được thu nhỏ bao nhiêu lần so với kích thước thật. Như vậy, chúng ta định nghĩa ngắn gọn tỷ lệ bản đồ là:

Tỷ lệ bản đồ là tỷ lệ giữa khoảng cách hai điểm đo được trên bản đồ so vơí khoảng cách thực sự ở ngoài địa thế.

Chúng ta có công thức:

Thí dụ : Một đoạn đường từ A đến B dài 500 mét. Các bạn chỉ vẽ trên bản đồ dài 20mm. Như vậy các bạn đã vẽ con đường AB theo tỷ lệ là 20/500.000 hay là 1/25.000 - hay 1 mm trên bản đồ bằng 25.000 mm ngoài địa thế.

Tỷ lệ họa

Tỷ lệ họa là một hình vẽ giống như cái thước, in sẵn trên bản đồ, giúp chúng ta đo trực tiếp khoảng cách trên bản đồ thành khoảng cách ngoài địa thế mà không cần áp dụng công thức tỷ lệ số.

Tỷ lệ họa có thể được ghi bằng thước Tây (metre) hoặc bằng dặm Anh (Mile = 1,609m) hoặc bằng Mã (Yard = 0,9144m).

Người ta thường dùng thước Tây (metre) để làm đơn vị đo đạc trong tỷ lệ họa.

Khi sử dụng, chúng ta lấy số không (0) làm chuẩn. Bên phải thước, chúng ta thấy ghi 1000, 2000. . . Có nghĩa là một khoảng cách như thế trên bản đồ thì bằng 1000, 2000 mét (hoặc mile hay yard) ở ngoài địa thế. Bên trái có ghi 1000m chia làm 10 phần, như vậy mỗi phần tương ứng với 100m ngoài địa thế.

Các bạn lưu ý: toàn bộ nội dung trên đây được trích từ cuốn sách "Sinh tồn nơi hoang dã" của tác giả Phạm Văn Nhân, chúng tôi không chịu trách nhiệm về nội dung của cuốn sách này, mọi chi tiết xin vui lòng liên hệ tác giả.


Bình luận: 0

Không có bình luận nào

Ý kiến của bạn

Email của bạn sẽ không hiển thị. Các mục có dấu * là bắt buộc nhập*